اقتصاد و مالیة اسلامی: تجربة ایران و نتایج اجرای آزمایشی در روسیه

نوع مقاله : پژوهشی

نویسنده

گروه اقتصاد جهانی، دانشگاه دولتی سن‌پترزبورگ، سن‌پترزبورگ، فدراسیون روسیه.

چکیده

در این پژوهش تحول و ساختار اقتصاد و مالیة اسلامی بررسی شده است؛ به‌ویژه بر الگوی ایران و اهمیت آن در اجرای آزمایشی مالیة اسلامی در روسیه (۲۰۲۳ تا ۲۰۲۵م) تمرکز شده است. در این مطالعه، مبانی نظری، اصول منطبق با شریعت و ابزارهای اصلی (مانند مرابحه/ بهرة ‌کاری، مضاربه، مشارکه، اجاره، صکوک، تکافل و استصناع) تبیین شده و الگوهای ملی در کشورهای ایران، سودان، کشورهای حوزة خلیج فارس، مالزی و اندونزی با هم مقایسه شده است. تجربة ایران، شامل اسلامی‌سازی کامل نظام بانکی، نقش پررنگ دولت و توسعة تأمین مالی مبتنی‌بر دارایی در شرایط تحریم، به‌عنوان نقطة مرجع برای شکل‌دهی به چارچوب‌های مقرراتی، نهادی و زیرساخت‌های بازار در نظر گرفته ‌شد. اجرای آزمایشی روسیه در جمهوری‌های تاتارستان، داغستان، باشقیرستان و چچن نشانه‌هایی از موفقیت اولیه را نشان می‌دهد؛ ازجمله رشد سبد دارایی‌ها، افزایش وفاداری مشتریان و مشارکت بنگاه‌های کوچک و متوسط و حتی کاربران غیرمسلمان. بااین‌حال، محدودیت‌هایی همچون ناهماهنگی‌های مالیاتی (از جمله خطر اخذ مالیات بر ارزش افزودة مضاعف) و کمبود متخصصان دارای گواهی معتبر همچنان پابرجاست. در پایان، مجموعه‌ای از پیشنهادهای سیاستی مطرح می‌شود، ازجمله برقراری بی‌طرفی مالیاتی، هم‌سویی با استانداردهای بین‌المللی (AAOIFI و IFSB)، توسعة سرمایة انسانی، تقویت حاکمیت شرعی، نظام گواهی‌سازی محصولات و گسترش تدریجی جغرافیایی. نتیجه‌گیری پژوهش آن است که با اقتباس گزینشی از تجربة ایران در کنار تضمین رقابت، شفافیت و پیوندهای بین‌المللی، روسیه می‌تواند بخشی پایدار، اخلاق‌مدار و رقابتی از مالیة اسلامی را بنیان نهد و ارتباط خود را با بازارهای جهانی اسلامی تعمیق بخشد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

حوزة موضوعی: ایران و روسیه

Scope: Iran and Russia

مراجع

رسولی‌نژاد ا، اکسی اه. (1403). «روندپژوهی توسعة اقتصادی فدراسیون روسیه». مطالعات کشورها. 2(2): 279- 298. https://doi.org/10.22059/jcountst.2024.370813.1097 .
 
AAOIFI. Shari’ah Standards. Bahrain. https://aaoifi.com/shariaa-standards/?lang=en  [Accessed on 20.12.2025]
ARIF: industry reports on the pilot (2024–2025). https://arif.one/en/projects/experiment [Accessed on 20.12.2025]
Bank of Russia: materials on partner financing (consultation papers, 2023–2025). https://www.cbr.ru/finmarket/partner/ [Accessed on 20.12.2025]
The Central Bank of the Russian Federation. (2025). Bank of Russia Statistical Bulletin. June 30. https://www.cbr.ru/collection/collection/file/57031/bbs2506e.pdf.
---------------. (2024). “Recommendations on Islamic Finance Standards 2024”. https://www.cbr.ru/finreg/islamic. (date of application: 07/01/2025)
The Council for Islamic Financial Services. (2025). “Islamic financial services industry stability report for 2023”. 06 January. https://www.ifsb.org.
Federal Law of The Russian Federation. (2023). cis.Legislation. https://cis-legislation.com/document.fwx?rgn=151838.
Gilani. (1947). What is Pakistan. Maktaba Rahmaniya. https://www.worldcat.org/title/Pakistan-kya-hai/oclc/30259228 [Accessed on 20.12.2025]
IFSB: Islamic Financial Services Board (2025). “Islamic financial services industry stability report 2025”. Kuala Lumpur: Islamic Financial Services Board. May 16. https://www.ifsb.org/press-releases/islamic-financial-services-industry-stability-report-2025-need-for-coordinated-action-to-deepen-markets-and-sustain-growth-momentum/.
Islamic Finance Development Report. (2024). “ICD-LSEG Islamic Finance Development Report 2025. https://www.lseg.com/content/dam/data-analytics/en_us/documents/reports/lseg-islamic-finance-development-indicator-2025.pdf.
Kazan Federal University. (2025). "Monitoring the attitude of the population towards Islamic finance", survey results, June https://kpfu.ru/science/nauchnye-podrazdeleniya [Accessed on 20.12.2025]
Ministry of Economic Development of the Chechen Republic (2025). “Indicative review of investment projects”. June. https://minek-chelchr.ru/ [Accessed on 20.12.2025]
Offocial Malaysian Government (2025). “Bank Negara Malaysia Publishes Annual Report 2024, Economic and Monetary Review 2024 and Financial Stability Review for Second Half 2024”. March 24. https://www.investmalaysia.gov.my/resources/latest-announcements/bank-negara-malaysia-publishes-annual-report-2024-economic-and-monetary-review-2024-and-financial-stability-review-for-second-half-2024/.
The Pew Research Center. (2025). “The future of the Muslim population of the world”. https://www.pewresearch.org. (date of request: 06/01/2025).
Rasoulinezhad E, Eksi IH. (2024). “The economic development of the Russian Federation”. Journal of Countries Studies. 2(2): 279-298. https://doi.org/10.22059/jcountst.2024.370813.1097. [in Persian]
Al-Sadr SMB. (2025). Iqtisaduna, Our Ecomonics. Al-Islam. https://al-islam.org/printpdf/book/export/html/118312.
Thomson Reuters. (2023). “Report on the development of Islamic finance for 2023”. https://www.refinitiv.com. (date of request: 06/01/2025).
مطالعات کشورها
دوره 4، شماره 4
1405
صفحه 799-826

فایل ها

سابقه مقاله

  • تاریخ دریافت: 14 مهر 1404
  • تاریخ پذیرش: 03 آبان 1404
  • تاریخ اولین انتشار: 02 دی 1404
  • تاریخ انتشار: 01 اسفند 1405

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار