نقش حمایت از کشاورزی در رشد اقتصادی کشورهای عضو سازمان همکاری و توسعة اقتصادی؛ تحلیل پانلی پویا از منظر مدل اقتصاد ملی

دوغان, امراه; آکبای, خدیجه; علی‌هوجیچ, آلمیر

doi:10.22059/jcountst.2026.411668.1456

نقش حمایت از کشاورزی در رشد اقتصادی کشورهای عضو سازمان همکاری و توسعة اقتصادی؛ تحلیل پانلی پویا از منظر مدل اقتصاد ملی

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان

¹ گروه تجارت و امور مالی بین‌المللی؛ دانشکدة علوم اقتصادی، اداری و اجتماعی؛ دانشگاه گلیسیم استانبول، استانبول، ترکیه.

² گروه امور مالی و حسابداری، دانشکدة اقتصاد، دانشگاه غازیان‌تپ، غازیان‌تپ، ترکیه.

³ گروه امور مالی و حسابداری، دانشکدة اقتصاد، دانشگاه زنیتسا، زنیتسا، بوسنی و هرزگوین.

10.22059/jcountst.2026.411668.1456

چکیده

در این مطالعه، از رویکرد داده‌های پانلی پویا و مجموعه داده‌های جامع دربارة کشورهای عضو سازمان همکاری و توسعة اقتصادی (OECD) از سال 2000 تا 2021م استفاده شد تا تأثیر حمایت از کشاورزی بر رشد اقتصادی بررسی شود. با توجه به آثار تأخیری رشد اقتصادی، در این تحلیل بر تأثیر بلندمدت و پایدار اقدام‌های حمایت از کشاورزی تأکید شده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که یارانه‌های کشاورزی بر رشد اقتصادی تأثیر مثبت و به‌لحاظ آماری، معناداری دارد. برپایة نتایج، حمایت عمومی از بخش کشاورزی نه‌تنها تولید بخشی را افزایش می‌دهد، بلکه ابزار سیاستی مهمی برای تحریک فعالیت و رشد کلی اقتصادی است. این یافته‌ها با مدل اقتصادی ملی (NEM) باش (2018) همسو بود. بر پایة این یافته‌ها، در چارچوب رشد تولیدمحور، بخش کشاورزی بخشی راهبردی است و تقویت پایدار تولید داخلی، رشد درآمد و تقاضای داخلی از طریق حمایت عمومی را به‌دنبال خواهد داشت. بنابراین، تأثیر فزایندة حمایت از کشاورزی بر رشد درآمد ملی تأیید می‌شود و اهمیت مشارکت فعال دولت در فرایند تولید در تقویت رشد اقتصادی برجسته می‌نماید. شواهد تجربی نشان می‌دهد که سیاست‌های کشاورزی باید در راهبردهای جامع رشد گنجانده شود.در این مطالعه، از رویکرد داده‌های پانلی پویا و مجموعه داده‌های جامع دربارة کشورهای عضو سازمان همکاری و توسعة اقتصادی (OECD) از سال 2000 تا 2021م استفاده شد تا تأثیر حمایت از کشاورزی بر رشد اقتصادی بررسی شود. با توجه به آثار تأخیری رشد اقتصادی، در این تحلیل بر تأثیر بلندمدت و پایدار اقدام‌های حمایت از کشاورزی تأکید شده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که یارانه‌های کشاورزی بر رشد اقتصادی تأثیر مثبت و به‌لحاظ آماری، معناداری دارد. برپایة نتایج، حمایت عمومی از بخش کشاورزی نه‌تنها تولید بخشی را افزایش می‌دهد، بلکه ابزار سیاستی مهمی برای تحریک فعالیت و رشد کلی اقتصادی است. این یافته‌ها با مدل اقتصادی ملی (NEM) باش (2018) همسو بود. بر پایة این یافته‌ها، در چارچوب رشد تولیدمحور، بخش کشاورزی بخشی راهبردی است و تقویت پایدار تولید داخلی، رشد درآمد و تقاضای داخلی از طریق حمایت عمومی را به‌دنبال خواهد داشت. بنابراین، تأثیر فزایندة حمایت از کشاورزی بر رشد درآمد ملی تأیید می‌شود و اهمیت مشارکت فعال دولت در فرایند تولید در تقویت رشد اقتصادی برجسته می‌نماید. شواهد تجربی نشان می‌دهد که سیاست‌های کشاورزی باید در راهبردهای جامع رشد گنجانده شود.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

اقتصاد

حوزة موضوعی: کشورهای عضو OECD

Scope: OECD countries

مراجع

Akça H, Altuntaş H. (2022). “Tarımsal desteklerin tarımsal çıktı üzerindeki etkisi: Türkiye için ampirik bir analiz”. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. 31(2): 560-572. https://doi.org/10.35379/cusosbil.1125443. [in Turkish]

Arellano M, Bond S. (1998). Dynamic Panel Data Estimation Using DPD98 for Gauss. A Guide for Users. https://w.american.edu/cas/economics/gaussres/regress/dpd/dpd98.pdf.

---------------. (1991). “Some tests of specification for panel data: Monte Carlo evidence and an application to employment equations”. The Review of Economic Studies. 58(2): 277-297. https://doi.org/10.2307/2297968.

Arellano M, Bover O. (1995). “Another look at the ınstrumental variable estimation of error-components models”. Journal of Econometrics. 68(1): 29-51. https://doi.org/10.1016/0304-4076(94)01642-D.

Arisoy H. (2020). “Impact of agricultural supports on competitiveness of agricultural products”. Agricultural Economics– Czech. 66(6): 286-295. https://doi.org/10.17221/416/2019-AGRICECON.

Baltagi BH. (2005). Econometric Analysis of Panel Data. 3rd ed. John Wiley & Sons.

Baş H. (2018). Milli Ekonomi Modeli: Sosyal Devlet, Milli Devlet. Yıkılmazlar Basın Yayın Matbaacılık. https://milliekonomimodeli.com/static/Milli-Ekonomi-Modeli-Sosyal-Devlet-Milli-Devlet.pdf. [in Turkish]

Bezemer D, Headey D. (2008). "Agriculture, development, and urban bias". World Development. 36(8): 1342-1364. https://doi.org/10.1016/j.worlddev.2007.07.001.

Bond S, Leblebicioglu A, Schiantarelli F. (2010). “Capital accumulation and growth: a new look at the empirical evidence”. Journal of Applied Econometrics. 25(7): 1073-1099. https://doi.org/10.1002/jae.1163.

Bulut E, Şahan, Ö. (2020). “Competitive power of Turkish agricultural products and government supports in Turkish agricultural sector”. Third Sector Social Economics Review. 55(4): 2916–2930. https://doi.org/10.15659/3.sektor-sosyal-ekonomi.20.12.1493. [in Turkish]

Gezer T, Gezer MA. (2022). “Tarımsal destek ve kredilerin tarımsal üretim üzerindeki etkinliği”. Turkish Journal of Agricultural and Natural Sciences. 9(4): 1102-1113. https://doi.org/10.30910/turkjans.1151057. [in Turkish]

Gollin D, Parente S, Rogerson R. (2002). "The role of agriculture in development". The American Economic Review. 92(2): 160-164. https://doi.org/10.1257/000282802320189177.

Greene W. (2007). Econometric Analysis. 6th ed. New York: Macmillan Publishing Company Inc.

Guo X, Lung P, Sui J, Zhang R, Wang C. (2021). “Agricultural support policies and china’s cyclical evolutionary path of agricultural economic growth”. Sustainability. 13(11): 6134. https://doi.org/10.3390/su13116134.

Guth M, Smedzik-Ambrozy K, Czyzewski B, Stepien S. (2020). “The economic sustainability of farms under common agricultural policy in the European Union Countries”. Agriculture. 10(2): 34. https://doi.org/10.3390/agriculture10020034.

Han C, Phillips PCB. (2010). "GMM Estimation for Dynamic Panels with Fixed Effects and General Linear Constraints". Econometric Theory. 26(1): 119-151. https://doi.org/10.1017/S026646660909063X.

Hsiao Ch. (2007). “Panel data analysis – advantages and challenges”. TEST: An Official Journal of the Spanish Society of Statistics and Operations Research. 16(1): 1-22. https://doi.org/10.1007/s11749-007-0046-x.

Ibarra R, Tellez JP. (2020). “Inflation and growth: New evidence from a dynamic panel threshold model”. Contemporary Economic Policy. 38(4): 661-681. https://doi.org/10.1007/s00181-019-01624-5.

Kopuk E, Meçik O. (2021). “The effect of manufacturing ındustry and agriculture sectors on economic growth in Türkiye: Analysis of 1998-2020 period”. Socioeconomics. 27(2). https://doi.org/10.18657/YONVEEK.693387. [in Turkish]

Köse Z, Meral T. (2021). “An investigation on the relationship between agricultural supports, food security and economic growth in Türkiye”. Studies on Social Science Insights. 1(2): 51-73.

Kucukkaya H, Ozcag M, Bozdaglioglu Y. (2019). “Dynamic panel data analysis of relationship between labor force participation rate and unemployment rate in transition economies”. Applied Economics and Finance. 14: 62-68. https://dergipark.org.tr/tr/pub/jyasar/article/521494. [in Turkish]

Mankiw NG, Romer D, Weil DN. (1992). “A contribution to the empirics of economic growth”. The Quarterly Journal of Economics. 107(2): 407-437. https://eml.berkeley.edu/~dromer/papers/MRW_QJE1992.pdf.

McArthur JW, McCord GC. (2017). "Fertilizing growth: Agricultural inputs and their effects in economic development". Journal of Development Economics. 127: 133-152. https://econpapers.repec.org/scripts/redir.pf?u=https%3A%2F%2Fdoi.org%2F10.1016%252Fj.jdeveco.2017.02.007;h=repec:eee:deveco:v:127:y:2017:i:c:p:133-152.

Merdan K. (2024). “The effects of agricultural subsidies and agricultural employment on economic growth: A time series analysis”. International Journal of Management Economics and Business. 20(2): 279-305. http://dx.doi.org/10.17130/ijmeb.1414289.

---------------. (2023). “Economics factors affecting agricultural growth in Turkey (A regression analysis)”. KMU Journal of Social and Economic Research. 25(45), 1125-1142. https://earsiv.kmu.edu.tr/server/api/core/bitstreams/8d7e49d0-9d13-4f60-b94d-fddddb86de33/content. [in Turkish]

Oğul B. (2022). “Tarımsal destekler ve tarımsal üretim ilişkisi: Türkiye ekonomisi üzerine ampirik bulgular”. Tarım Ekonomisi Araştırmaları Dergisi. 8(1): 44-56. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/2492381. [in Turkish]

Oyakhilomen O, Zibah RG. (2014). "Agricultural production and economic growth in Nigeria: Implication for rural poverty alleviation". Quarterly Journal of International Agriculture. 53(3): 207-223. https://doi.org/10.22004/ag.econ.195735.

Prettner K, Bloom DE. (2020). Automation and Implications for Economic Growth. In: Demographic Change and Long-Run Development, MIT Press.

Sağdıç EN, Çakmak E. (2021) “Causal relationship between agricultural support payments and agricultural production level: Türkiye example”. Journal of Humanities and Social Sciences Research. 10(2): 1858-1880. http://dx.doi.org/10.15869/itobiad.851919.

Şaşmaz MÜ, Özel Ö. (2019). “The effect of financial ıncentives provided to the agricultural sector on the development of the agricultural sector: The case of Türkiye”. Dumlupınar University Journal of Social Sciences. 61: 50-65. https://dergipark.org.tr/tr/pub/dpusbe/issue/47035/493043.

Schultz TW. (1964). Transforming Traditional Agriculture. Yale University Press, New Haven.

Tabachnick B, Fidell L. (2001). Using Multivariate Statistics. Boston: Allyn and Bacon

Tatoğlu FY. (2013). Panel Veri Ekonometrisi: Stata Uygulamalı. Beta Yayınları. [in Turkish]

Topcu E, Altinoz B, Aslan A. (2020). “Global evidence from the link between economic growth, natural resources, energy consumption and gross capital formation”. Resources Policy. 66: 101622. https://doi.org/10.1016/j.resourpol.2020.101622.

Uslu H, Apaydın F. (2021). “An empirical application on agricultural productivity and area-based supports in Turkey”. Hittite Journal of Social Sciences. 14(2): 477-499. https://doi.org/10.17218/hititsbd.1002014. [in Turkish]

Üçgöz S. (2022). “Doğrudan gelir desteği ödemelerinin tarımsal üretime etkisi: Türkiye örneği (Doktora tezi)”. Selçuk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü. [in Turkish]

Vozarova IK, Kotulic R. (2016). “Quantification of the effect of subsidies on the production performance of the Slovak agriculture”. Procedia Economics and Finance. 39: 298-304. https://doi.org/10.1016/S2212-5671(16)30327-6.

Wooldridge JM. (2003). Econometric Analysis of Cross Section and Panel Data. MIT Press.

Yılmaz H, Aydın B, Anğın N, Akkoyun S, Çatalkaya V, Sağlam C. (2022). “Farmers’ approaches to drip irrigation applications and the factors affecting the utilization from drip irrigation subsidies: Case of Adana and Niğde provinces”. Turkish Journal of Agricultural and Natural Sciences. 9(2): 387-395. https://doi.org/10.30910/turkjans.1072284.