وبگاه‌های شبکه‌های اجتماعی؛ موهبت یا تهدید برای دانشجویان آموزش عالی بنگلادش

نظم‌الحیدر, ابوسعید ام‌دی

doi:10.22059/jcountst.2026.412675.1470

وبگاه‌های شبکه‌های اجتماعی؛ موهبت یا تهدید برای دانشجویان آموزش عالی بنگلادش

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : پژوهشی

نویسنده

ابوسعید ام‌دی نظم‌الحیدر

گروه مدیریت عمومی، دانشگاه راجشاهی، راجشاهی، بنگلادش.

10.22059/jcountst.2026.412675.1470

چکیده

امروزه، وبگاه‌های شبکه‌های اجتماعی (SNSs: Social networking sites) به بخشی جداناپذیر از حیات دانشگاهی، اجتماعی و حرفه‌ای دانشجویان آموزش عالی در بنگلادش تبدیل شده است. در پژوهش پیش‌رو تلاش شده است این موضوع بررسی شود که آیا وبگاه‌های شبکه‌های اجتماعی برای دانشجویان برخی مؤسسات آموزش عالی شهر راجشاهی در بنگلادش بیشتر موهبت است تا تهدید. در این مطالعه از طرح پژوهشی توصیفی مقطعی با رویکرد روش‌های ترکیبی استفاده شد. داده‌های اولیه از طریق پرسشنامة برساخته گردآوری شد. این پرسشنامه میان 50 دانشجوی آموزش عالی در پنج مؤسسه توزیع شد: دانشگاه راجشاهی، دانشگاه مهندسی و فناوری راجشاهی، کالج پزشکی راجشاهی، کالج راجشاهی، و کالج تربیت مدرس. نمونه‌ها به‌طور هدف‌مند انتخاب شدند. همچنین، مصاحبة غیررسمی و بدون ساختار با دانشجویان و مدیران منتخب انجام شد. داده‌های ثانویه نیز از متون علمی متأخر،گزارش‌های رقومی ملی و بین‌المللی، و منابع سیاستی مرتبط استخراج شد. داده‌های کمّی با استفاده از آمار توصیفی (فراوانی و درصد) و یادداشت‌های حاصل از مصاحبه‌ها از طریق تحلیل محتوا بررسی شد. نتایج نشان داد میزان مشارکت پاسخ‌دهندگان در استفاده از شبکه‌های اجتماعی بالاست؛ به‌طوری‌که 9/35 درصد از آنان روزانه دو تا سه ساعت، 5/20 درصد روزانه سه تا چهار ساعت، و 8/30 درصد روزانه بیش از چهار ساعت از این شبکه‌ها استفاده می‌کنند. فیس‌بوک بیشترین میزان استفاده را داشت (5/74 درصد)، اما یوتیوب از دید دانشجویان بهترین پلتفرم ارزیابی شد (8/58 درصد). مهم‌ترین اهداف استفاده از این شبکه‌ها عبارت بود از سرگرمی (3/35 درصد)، ارتباط (4/29 درصد) و مطالعة علمی و آموزشی (8/11 درصد). بیشتر پاسخ‌دهندگان از فرصت‌های کسب درآمد از طریق شبکه‌های اجتماعی (4/80 درصد) و تأثیر این شبکه‌ها بر سلامت روان (2/88 درصد) آگاهی داشتند. همچنین، بیشتر آنان معتقد بودند که شبکه‌های اجتماعی مستعد انتشار شایعات و اخبار جعلی (100 درصد) و مخاطرات مرتبط با جرایم سایبری (2/87 درصد) است. در مجموع، 62 درصد از پاسخ‌دهندگان شبکه‌های اجتماعی را موهبت، 20 درصد آن را تهدید و 16 درصد نیز آن را نه موهبت و نه تهدید تلقی کردند. برای نتیجه‌گیری باید گفت شبکه‌های اجتماعی فناوری‌هایی مشروط هستند؛ به این معنا که ارزش و پیامدهای آن‌ها به عواملی همچون هدف استفاده، مدت زمان استفاده، سطح سواد دیجیتال، حمایت‌های نهادی و رعایت اصول ایمنی در فضای برخط بستگی دارد.

کلیدواژه‌ها

جرایم سایبری

دانشجویان آموزش عالی

سلامت روان

سواد دیجیتال

وبگاه‌های شبکه‌های اجتماعی

موضوعات

فرهنگ

موضوع: فرهنگ و رسانه

حوزة موضوعی: بنگلادش

Main Object: Culture and Media

Scope: Bangladesh

Ahmed O, Sultana T, Alam N, Griffiths MD, Hiramoni FA. (2022). “Problematic social media use, personality traits, and mental health among Bangladeshi university students”. Journal of Technology in Behavioral Science. 7: 183-191. https://doi.org/10.1007/s41347-021-00235-1.

Al Mosharrafa R, Akther T, Siddique FK. (2024). “Impact of social media usage on academic performance of university students: Mediating role of mental health under a cross-sectional study in Bangladesh”. Health Science Reports. 7(1): e1788. https://doi.org/10.1002/hsr2.1788.

BSS: Bangladesh Sangbad Sangstha. (2026). “Mobile, internet subscribers rebound”. May 9. https://www.bssnews.net/news-flash/385567.

Boyd DM, Ellison NB. (2007). “Social network sites: Definition, history, and scholarship”. Journal of Computer-Mediated Communication. 13(1): 210-230. https://doi.org/10.1111/j.1083-6101.2007.00393.x.

Chowdhury S, Rahman M, Doddanavar IA, Zayed NM, Nitsenko V, Melnykovych O, Holik O. (2023). “Impact of social media on knowledge of the COVID-19 pandemic on Bangladeshi university students”. Computation. 11(2): 38. https://doi.org/10.3390/computation11020038.

DataReportal. (2026). “Digital 2026: Bangladesh. Kepios / We Are Social”. https://datareportal.com/reports/digital-2026-bangladesh.

Gong Z, Guo Y, Tan J. (2025). “Social media use and academic performance among college students: The chain mediating roles of social anxiety and fear of missing out and the moderating effect of teacher-student relationship”. Frontiers in Psychology. 16: 1649890. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2025.1649890.

Katz E, Blumler JG, Gurevitch M. (1973). “Uses and gratifications research”. Public Opinion Quarterly. 37(4): 509-523. https://doi.org/10.1086/268109.

Ruggiero TE. (2000). “Uses and gratifications theory in the 21st century”. Mass Communication and Society. 3(1): 3-37. https://doi.org/10.1207/S15327825MCS0301_02.

Salari N, Zarei H, Rasoulpoor S, Ghasemi H, Hosseinian-Far A, Mohammadi M. (2025). “The impact of social networking addiction on the academic achievement of university students globally: A meta-analysis”. Public Health in Practice. 9: 100584. https://doi.org/10.1016/j.puhip.2025.100584.

Sarker MJA, Maranto R, Haque A, Sagar MSU. (2026). “Social media impacts on Bangladeshi college students”. Discover Psychology. 6(93). https://doi.org/10.1007/s44202-026-00609-7.